Fara í efni

Gein í Fréttablaðinu 10. sept. 2020 eftir formann Fræðagarðs, Braga Skúlason

Þarf að bíða mikið lengur eftir stytting vinnuvikunnar?

Þann 21. október 2019 skrifaði ríkið undir kjarasamning við nokkur félög háskólamenntaðra sérfræðinga. Þessi samningur var fyrsti opinberi kjarasamningurinn sem gerður er undir formerkjum lífskjarabóta, þar sem einkum er lögð áhersla á jöfnun launa og bætt lífsgæði samfara hógværri hækkun kaupmáttar. Ein af megináherslum nýs samnings voru skýr skilaboð til stjórnenda og starfsmanna ríkisstofnana um að stytta ætti bundna viðveru starfsmanna á vinnustað um allt að 4 tíma á viku. Kjarasamningurinn felur í sér fyrstu breytinguna á vikulegum vinnutíma sem gerð er frá 1971 með undirritun laga nr. 88 um 40 stunda vinnuviku.

Í framhaldi þessa samnings var samið við fjölmörg önnur stéttarfélög, töluverðan tíma tók að semja um útfærslu styttri vinnuviku heilbrigðisstarfsmanna, einkum vegna þess aukna flækjustigs sem fylgir stéttum sem ganga vaktir. Til tíðinda dró þó í marsmánuði þegar sátt náðist um útfærslu á vinnutíma þeirra og í kjölfarið tókust samningar við stéttarfélög bandalaga á borð við BHM og BSRB. Sveitarfélögin fylgdu svo eftir með gerð sams konar lífskjarasamninga við sína viðsemjendur.

Breytt skipulag vinnutíma

Engum dylst að aukin lífsgæði felast í þeim tíma sem verja má í fjölskyldu- og einkalífi. Samkomulagi um styttingu vinnuviku fylgja enn fremur ærin og jákvæð tækifæri fyrir stjórnendur, starfsmenn til að vinna að umbótum á vinnutíma og færa íslenskt starfsumhverfi nær því sem það hefur lengi verið víðast hvar í löndunum í kringum okkur. Með kjarasamningunum var stigið mikilvægt skref í átt að auknum lífsgæðum opinberra starfsmanna. Litið er svo á að ná megi fram gagnkvæmum ávinningi starfsfólks og stofnana með betri vinnutíma. Markmið breytinganna er að stytta vinnuvikuna án þess að draga úr skilvirkni og gæðum þjónustu ásamt því að bæta vinnustaðamenningu og nýtingu vinnutíma. Útfærslan verður samt væntanlega mismunandi eftir vinnustöðum.

Samkomulag um styttingu vinnuvikunnar er tímabundið tilraunaverkefni og því lýkur við enda samningstímans, eða í marsmánuði 2023. Við undirritun samninga var því ljóst að fyrirbyggja þyrfti tafir á innleiðingu styttri vinnuviku og því voru settar vörður á vegferðina og opinberum starfsstöðum gert skylt að hefja vinnu við útfærslu á styttingu vinnuviku eigi síðar en 1. mars s.l. og ljúka ætti þeirri vinnu fyrir 1. október næstkomandi. Þá á útfærð stytting að taka gildi eigi síðar en 1. janúar 2021. Það eru því ákveðin vonbrigði hve miklar tafir hafa orðið á innleiðingu styttrar vinnuviku og hve langt virðist enn í land.

Ríki og sveitarfélög hafa falið stjórnendum og starfsmönnum afmarkaðra vinnustaða ábyrgð á frekari framkvæmd verkefnisins. Þeir þekkja vinnustað sinn og búa yfir hæfni og eiga að njóta trausts til verksins. Á hinn bóginn er hætt við að nálgun sem stýrt er af utanaðkomandi aðilum geti leitt til óhagræðis og fallið illa að vilja og þörfum starfsmanna og vinnustaða. Þá leiða utanaðkomandi afskipti ennfremur til óþarfa tafa á innleiðingu verkefnisins.

Allir vilja Lilju kveðið hafa

Stytting vinnuvikunnar er því marki brennd að forkólfar og framámenn stéttarfélaga gætu um of freistast til að eigna sér heiðurinn af verkefninu og talið sig eiga að stýra því. Svo á hins vegar ekki að vera þar sem samkomulag um styttingu vinnuvikunnar er ekki gjöf forkólfa stéttarfélaga til félagsmanna sinna. Það er ekki þeirra hlutverk að takast á hendur stjórnunarlega ábyrgð á rekstri vinnustaða. Undirritun kjarasamnings felur þegar í sér viðurkenningu og traust ríkis og sveitarfélaga til starfsfólks opinberra starfsstaða til að leysa verkefnið. Stytting vinnuvikunnar er einfaldlega of dýrmæt lífskjarabót fyrir opinbera starfsmenn til að hana megi tefja frekar á pólitískum vettvangi.